Zonder wachtrij beschikbaar Wat te zien in Slot Sanssouci: Een kamer-voor-kamer gids
De Voltaire-kamer, de Marmeren Zaal, Frederiks fluitconcerten en het graf op het bovenste terras, in de volgorde van de rondleiding.
Sanssouci is naar koninklijke maatstaven een klein paleis, met slechts tien hoofdkamers op één verdieping, en die intimiteit is precies de bedoeling. Frederik de Grote wilde een privétoevluchtsoord, geen hof, en elk interieur weerspiegelt die intentie. Bezoekers volgen een vaste eenrichtingsroute die ongeveer 45 tot 60 minuten duurt om zorgvuldig te doorlopen, en verlaten via de keuken naar het bovenste wijngaardterras waar Frederik begraven ligt. Deze gids neemt je mee door de kamers in de volgorde waarin je ze ziet, wijst op de details die het meest de moeite waard zijn om bij stil te staan, en legt uit waarom de beroemde Voltaire-kamer in zekere zin een beleefde achttiende-eeuwse fictie is.
De Marmeren Zaal: de ovale ontvangstruimte
De Marmeren Zaal is het middelpunt van Sanssouci en de ruimte die elke bezoeker als eerste betreedt na de vestibule. Hij is bewust ovaal in plaats van rechthoekig, een Rococo-vondst die de geometrie van het verder symmetrische gebouw verzacht en de hiërarchische zichtlijnen van een barok staatspaleis afwijst. De vloer is gelegd in wit en geel Carrara-marmer in een stralend patroon; de acht Korinthische zuilen langs de muren zijn eveneens van Carrara; en het plafondfresco, door Johann Harper, toont Venus en de Gratiën in een bewust speels contrast met de formele architectuur eronder. Licht stroomt binnen via de zuidelijke openslaande deuren die direct uitkomen op de wijngaardterrassen, en op een zonnige dag gloeit het witte marmer van het weerkaatste licht uit de tuinen. De zaal werd gebruikt voor kleine diners en concerten, nooit voor grote hofrecepties, en die schaal is direct voelbaar bij binnenkomst.
De Audiëntiekamer en Frederiks dagelijks leven
Naast de Marmeren Zaal bevindt zich de Audiëntiekamer, waar Frederik de zaken afhandelde die hij niet kon vermijden in zijn toevluchtsoord. De kamer is klein, gedecoreerd in groen damast met delicate Rococo-houtsnijwerken in de wandpanelen, en wordt gedomineerd door een enkel schrijfbureau in plaats van een troon. Het contrast met de enorme audiëntiezalen van het hedendaagse Versailles of Schönbrunn is het meest directe visuele bewijs van Frederiks karakter: zelfs bij het ontvangen gaf hij de voorkeur aan een bureau en een stoel boven een verhoging en een troon. Let op de wandversieringen van muziekinstrumenten, wijnranken en grotesken door de gebroeders Johann Michael en Johann Christian Hoppenhaupt, die het grootste deel van het interieursnijwerk in Sanssouci uitvoerden en wier werk de Frederikaanse Rococo-stijl definieert. De kamer bevat ook enkele van de weinige overgebleven voorbeelden van Frederiks werkkamerameublement, bescheiden naar hofnormen en consistent met de konings uitgesproken voorkeur voor nut boven praal.
De concertzaal: waar Frederik fluit speelde
Frederik de Grote was een serieuze amateurfluitist en componist die meer dan 120 fluitsonates schreef, en de concertzaal in Sanssouci is de ruimte waar hij tijdens zijn zomerverblijven vrijwel dagelijks optrad. De muren zijn zachtgeel geschilderd en versierd met gebeeldhouwde latwerken, putti en bloeiende ranken door de gebroeders Hoppenhaupt in de meest uitbundige rococostijl die in het paleis te vinden is; de vloer is parket in een stervormig patroon; en 's avonds verlichten drie kristallen kroonluchters de zaal. Frederiks eigen fluit, gemaakt door Johann Joachim Quantz, zijn leraar en de beroemdste fluitenbouwer van de achttiende eeuw, bevindt zich niet langer in de zaal zelf, maar er worden in de buurt verschillende historische instrumenten tentoongesteld. Concerten in Sanssouci omvatten doorgaans Quantz, Carl Philipp Emanuel Bach (die Frederiks hofcomponist was) en de koning zelf op de fluit.
De Voltaire-kamer: een beleefde achttiende-eeuwse fictie
De Voltaire-kamer is de beroemdste ruimte van Sanssouci en tevens de kamer waarvan de naam de meeste uitleg behoeft. Voltaire verbleef inderdaad tussen 1750 en 1753 als gast van Frederik de Grote in Sanssouci, als een soort filosoof-in-residentie, en de relatie tussen de twee mannen – briljant, wederzijds vleiend en uiteindelijk bitter – is een van de grote verhalen van de Verlichting. Maar Voltaire heeft vrijwel zeker niet in deze specifieke kamer geslapen, die pas in haar huidige uitbundige stijl werd gedecoreerd – met gebeeldhouwde apen, papegaaien en tropisch fruit die langs de gele muren klimmen – nadat Voltaire Pruisen al had verlaten. De naam raakte verankerd in negentiende-eeuwse reisgidsen en de beheerder van het paleis handhaaft deze om historische redenen. De kamer is alleen al de moeite van het stilstaan waard vanwege het houtsnijwerk, het meest uitbundige zoölogische werk in een Duits paleisinterieur uit die periode.
De bibliotheek, de slaapkamer en het bovenste terras
De bibliotheek is een kleine zeshoekige ruimte, van vloer tot plafond betimmerd met cederhout, met bronzen beslag en verguld rococo-snijwerk, en bevatte Frederiks persoonlijke collectie van ongeveer 2.100 delen, bijna allemaal in het Frans. De slaapkamer, de laatste ruimte op de bezoekersroute, werd door Voltaire beroemd 'klein maar exquis' genoemd en bevat een eenpersoonsbed, een schrijftafel en de stoel waarin Frederik naar men aanneemt in augustus 1786 overleed. Na het verlaten van de kleine keuken komt de route uit op het bovenste wijngaardterras, en een korte wandeling brengt u naar Frederiks graf. De koning vroeg om naast zijn windhonden op dit terras begraven te worden, maar zijn wens werd na zijn dood genegeerd en zijn stoffelijk overschot werd bijgezet in de garnizoenskerk in Potsdam; pas meer dan tweehonderd jaar later, in augustus 1991, keerden zijn resten terug naar deze plek, toen de Duitse staat het oorspronkelijke verzoek inwilligde.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt de rondleiding door het interieur?
Tussen de 45 minuten en een uur in een comfortabel tempo, via de eenrichtingsroute door tien kamers, eindigend bij de keukenuitgang naar het bovenste terras.
Heeft Voltaire echt in de Voltaire-kamer geslapen?
Waarschijnlijk niet in die specifieke kamer zoals die er nu uitziet, maar hij verbleef wel tussen 1750 en 1753 als gast van Frederik in Sanssouci. De huidige decoratie van de kamer dateert van na zijn verblijf.
Is er een audiogids?
Ja. De beheerder van het paleis biedt een meertalige audiogids die u in volgorde door de kamers leidt, met details over het houtsnijwerk, de schilderijen en Frederiks persoonlijke gebruik van elke ruimte.
Mag ik binnen foto's maken?
Fotograferen zonder flits is in de meeste kamers toegestaan. Statieven en selfiesticks zijn niet toegestaan en sommige kamers met lichtgevoelige textielsoorten verbieden fotografie volledig.
Waar ligt Frederik de Grote begraven?
Op het bovenste wijngaardterras direct boven Sanssouci, in een eenvoudig stenen graf. Zijn stoffelijk overschot werd daar in augustus 1991 bijgezet, na een lange naoorlogse reis.
Waarom laten bezoekers aardappelen achter op het graf?
Frederik de Grote wordt algemeen geprezen om het feit dat hij in de jaren 1740 en 1750 de aardappel als basisgewas in Pruisen promootte, waardoor het land periodieke hongersnoden kon doorstaan. Bezoekers laten aardappelen achter als een klein eerbetoon aan die nalatenschap.
Maakt de keuken deel uit van het bezoek?
Ja, de kleine paleiskeuken vormt het eindpunt van de rondleiding en is bewaard gebleven met het originele koperen kookgerei en tegelwerk.
Zijn de houtsnijwerken origineel?
Het merendeel van de gebeeldhouwde rococo-decoratie is origineel achttiende-eeuws werk van de gebroeders Hoppenhaupt en hun atelier. Schade door de Tweede Wereldoorlog en naoorlogse verwaarlozing is door de beheerder van het terrein in de loop der decennia zorgvuldig gerestaureerd.
Is het bezoek toegankelijk?
De indeling met één verdieping maakt Sanssouci toegankelijker dan veel andere paleizen in Potsdam, maar de historische drempels en vloeren kennen inherente beperkingen. De beheerder van het terrein verstrekt op verzoek informatie over de toegankelijkheid.